CHANDA BEN - 18/09/1959

श्री हेमेन्द्र कुमार चुनीलाल पारेख विश्वास १४०, A, SHIVAJI PARK 2nd Cross RD. DADAR B.B BOMBAY 28

તા ૧૮મી માર્ચ, શુક્રવાર

 

પ્રિય ભાઈ હેમેન્દ્ર તને આ પહેલા એક પત્ર લખેલ તે પછી રક્ષાબંધન મોકલેલ પણ તારા તરફથી તેનો કંઈ ઉલ્લેખ નથી તો મળી ગયેલા કે નહીં? તુ પાછો નોકરીએ ચાલુ થઈ ગયો એ ખબર બાપુજીએ આપેલા, ત્યાં કેટલા વખત માટે જોઈન્ટ થયો છે? થોડા વખત પહેલા ભારતીનો ખુશીખબરનો પત્ર હતો મેં અહીં પુનામાં આવવા માટે લખેલ. બીજું બાપુજીનો બે દિવસ પહેલા પત્ર હતો દિવાળી પછી નવેમ્બરમાં તારા લગ્ન કરવાનો વિચાર કરે છે. અને અમને બંને બહેનોને તેડાવેલ છે. પણ હું તો બાર આનાની ઘોડાગાડીનો ખર્ચો કરવાનો છે અને અમે નકામા બારસોના ખર્ચા કરવા શા માટે આવીએ. બાપુજી લખે છે કે તે તારા સસરાને એકદમ સાદાઈથી લગ્ન કરવાનું કહ્યું છે પણ બાપુજીના કાગળના ચોસલા એવું લાગે છે કે તારા સસરાને ત્રણ જ દીકરીઓ હોવાથી સારી રીતે કરવા માગે છે એમ બાપુજી ઉપર પત્ર રોપો જોઈએ. તુ સાદાઈ થી એટલે દુનિયાને દેખાડો ન કરવો એ સાદાય કે તારા સસરાએ ભારતીને કાંઈ ન આપવું અને કોઈક કન્યા આપણને સોંપી છે એમ

ઈચ્છે છે. બાપુજી માને છે કે અમે તને કંઈ રૂબરૂ આપણી આપીએ, પણ તારો મત જાણ્યા વગર શું લખવું, તે છતાં ભારતીને તેના બાપુજી જે આપવા માગે એમાં તારે ન બોલવું જોઈએ. લગ્ન પાછળ ખોટો ખર્ચો કરવામાં તો હું પણ નથી માનતી જેમ કે વરઘોડો કાઢવો, માંડવા રત્નાગાર પાછળ પૈસાની વેડફી કરવી, જાનવાર કરવો, દુનિયાને શું આપ્યું તથા દોઢુ એનો દેખાડો ન કરવો. એ તો આપણા દેશની પરિસ્થિતિ જોતા જ કરવું જોઈએ. પણ સામે વ્યક્તિ એમ સમજે પોતાની દીકરીને જે આપવું હોય એ આપે, અને બા બાપુજીને પણ કદાચ ભારતીને કંઈ દેવાની ઈચ્છા હોય તો એટલા બાબત તારે ચોખ્ખાઈ મુકવી જોઈએ. તું સ્ત્રીઓના મન નથી ઓળખી શકવાનો. આજે ભારતી આપણને કંઈ નહીં આપશે તો ભારતીને દુઃખ નહીં થાય, પણ થોડા સમય પછી એને એમ તો થશે કે બનેવીભાઈને આટલું આપ્યું અને હવે આવશે એને પણ આપશે પણ મને કંઈ ન આપ્યું. અને સાસરાના ઘરની નાની પણ ચીજ મળે એવો સ્ત્રીઓને કેટલો આનંદ થાય કે મારા પતિના ઘરની વસ્તુ છે જે મારી જ છે અને ઉમંગથી એ બીજાને બતાવી પણ શકે. મારી જ વાત કર, મને સાસરેથી એક વાલની વીંટી પણ નથી મળી. એનું આમ જોઈએ તો કંઈ દુઃખ ન લગાડવું જોઈએ, પણ મિત્રો પહેરીને

 

બહાર નીકળે અને એમ કહે મારા સાસરેથી આવેલ છે ત્યારે એમ થાય કે આવું આપણું તો કંઈ વાત કરવા જેવું જ નથી. આપણે ગરીબ છીએ એ માટે નથી. (શબ્દો છેકી નાખેલા) આ બધું તને મળવા માટે લખ્યું છે તારે શું કરવું ન કરવું એ તો તું જ નક્કી કરી શકે ને? પણ મોટાભાઈને બાપુજીએ ત્રણ હજાર આપેલા (ભલે અત્યારે વપરાય ગયા પણ મોટાભાઈ એના નામે એટલા પાછા મુકી દેવાના છે એમ મને વાત કરેલ) નાની ભાભીને પણ થોડો દાગીનો તથા કપડાં આપેલા ત્યારે તો આપણી સ્થિતિ પણ ન હતી અને હવે નાનક હિતેશની વહુને પણ આપશે, ત્યારે ફક્ત તારી જ વહુને કંઈ ન મળે તો દુનિયા પણ બા બાપુજીને સંભળાવે. મેં અને ભારતીને પણ કાકી જેવા આડકતરી રીતે કહી દે કે તારી માટે કેટલી લાગણી છે. જો કે ભારતી આટલું ભણ્યા પછી જરૂર આગળ પાછળનું વિચારે, તે છતાં એનો શું વિચાર છે અને બા બાપુજીનું પણ થોડુંક મન રહે એવું થાય તો સારું. પત્ર લખજે. તારી તબિયત કંઈ સુધરી કે નહીં. લીલાબેન ત્યાં છે. ક્યારેક એ તરફ નીકળે તો જજે એમને પુજ ગમશે. અમે બધા મજામાં છીએ. ચંદાડી

 

CHANDA BEN - 14/07/1959

Hemendra Chonilal Parekh,

"VIKAS" 140 A 2nd Floor,

Shivaji Park 2nd Cross Road, DADAR, BOMBAY 28

 

પ્રિય ભાઈ કિરણકુ,

તારો પત્ર મળ્યો. એ પહેલાનો તારો કોઈ પત્ર મળ્યો નથી એટલે કદાચ લખવામાં ભૂલ હોય અથવા ટપાલની કોઈ ગેરવ્યવસ્થાને લઈ ન મળ્યો હોય.

તારી નોકરી છૂટી જાય છે જાણી દુઃખ થયું રે. શા કારણે સોંપાયું છોડવું પડે છે એની તે કશી પણ સાંભળી રહશે. જો તારો આ તરફ આવવાનો વિચાર હોય તો અહીં એ માટે મહેનત કરીએ તો તારો વિચાર જણાવજે અને ઈચ્છા હોય તો તારું બધું ક્વોલિફિકેશન મોકલજે.

ભારતીનો કાગળ છે. ટપાલો તો એ એકલોજ દુઃખમાં ભાગ પડાવી શકે રે કારણકે આપણ્યે રેખાજ એને ઈચ્છા છતાં પૂરી સગવડ આપવા ન દે. અત્યારે તો એ મનથીજ સાંત્વના આપી તારા દુઃખમાં ભાગીદારી થઈ શકે આ પહેલાના પત્રમાં એણે દોષો આપેલ છે પણ એના ઉપરથી તો કંઈ ખબર ન પડી શકે ફોટા તો ઘણી વખત મોટા લાભ ઉભા કરે છે.

સૌ સૌના કહે છે એતો સાચું છે શેઠે એમાં કંઈ કે હું કંઈજ કરી શકીએ એમ નથી પણ આતો આપણડ નોરી એટલે ન ઈચ્છાએ છતાં થતા...

 

સહાયતાનું દુઃખ થાય અને એ દુઃખ પણ બીજા પાસે થોડું કહેવાય છે પોતાનાજ ભાઈડું પાસે વ્યક્ત કરી શકાય છે છતાં તારી પરિસ્થિતિ સાથે પ્રભુ પણ તારું કલ્યાણ ભલે આપણાં શરૂઆત છે કારણે તકલીફ પડે કે પણ પછી સ્થિરતા થતા તથા પછીના શાંતિ તો ભરી જીંદગી રીતે જીવી શકીએ. એટલે કશું કરશો હિંમત ખોવાનું વાજબી નથી અને ભારતી પણ ભણેલી છે એટલે મુશ્કેલીના વખતમાં એ પણ ધારે તો ઉપયોગમાં આવી શકે એ સિવાય સૌને જીવનમાં કંઈ કંઈ ઉપાધિ હોયજ છે અશાંતિજ જેને છે ધારે સુખી થાશે તે છતાં બાર બીજની પનોતી કરવી પડે છે કે તેથી થોડું ચાલ્યા કરે છે તે છતાં તેઓને અને તેમના સ. બાળકોને ખવરાવવું પડે છે શું કરીએ પોતાના છે એટલે કરવું પડે છે અને માનવતા હૃદયમાં છે એટલે મુખે પણ નથી કરાવાતુ.

બીજા શું ખબર છે વળાયત કંઈ સુધારી આપણુ મળે છે કે કોઈ સંબંધીને ત્યાંથી ટીકીટ મગાવે છે એટલે થવા માટે નોરાત થઈ છે પણ તારા પત્ર ઉપરથી તો એજ લાગે છે કે બધું તેમજ લખ્યું લાગે છે.

તારી તબિયત વચ્ચે બગડી ગયેલી શકે એમ કહીએ તો રજી કાલેજ ગેસ થયેલો પણ એકંદરે સારી છે. હમણાં એક એમ.ડી. હોમિયોપેથીક ડો. ની દવા ચાલુ કરી છે.

 

કુંજબેનને ત્યાં બધાની તબિયત સારી છે પણ શેઠ સાહેબ નું રેખાબહેનનું એવુંજ ચાલે છે બેનનું શરીર ઘણુંજ ઘવાઈ ગયું છે. જ્યાં પતિના સેવાભાવનું જ દુઃખ હોયત્યાં પછી ઉપાય પણ શે કરી શકે.

બાપુનો ટપાલ ઘણાં સમયથી પત્ર નથી અજુભાઈનો પણ નથી,

ર.ભાઈ મળે તો કે શરીર કેમ કોણ કોણ મળે છે રંજીભાઈ તો લાભમાં રહે છે એટલે વિચારતા આવતા રહેશે. પાડોશીમાં કાન્તાબેનના શું ખબર છે?

પત્ર લખજે.

તા ૧૫મી જુલાઈ ૫૭

મંદાકિની

૧૧૮૭, શિવ શકિત માધવ રોડ, શિવાની ૫૨, ભાવનગર ૨૦

 

CHANDA BEN - 27/05/1959

Hamendra C. Parekh,

c/o. The Mercantile & Industrial Development (Pvt.) Ltd.

Scheme "6", Road "2"

Sion

BOMBAY - 22.

 

પ્રિય હેમેન,

તારો પત્ર મળ્યા ઘણો સમય થઈ ગયો ને છતાં તને પત્ર નથી લખી શકી, તને અભિનંદનનો પત્ર રાજકોટ લખેલ પણ તું તો તરત જ મુંબઈ ચાલ્યો ગયેલ એટલે તને મળ્યો નથી. ભારતી વિષે બધી વિગત મળી અને એ ઉપરથી લાગે છે કે બધી રીતે સારું મળી ગયું છે. મેં ભારતીને આશીર્વાદ પત્ર લખેલ તેનો રાજકોટથી જવાબ આપેલ છે, ફોટો મંગાવેલ છે. આશીર્વાદ જઈને મોકલશે એમ લખ્યું છે.

રાજકોટથી નાનુનો તથા બેબીનો પણ પત્ર છે. લગ્ન તાત્કાલિક કરે એમ લખે છે. મારું તો માનવું છે કે મુંબઈનો બ્લોક મળ્યા પછી લગ્ન થાય તો વધારે સારું, જેથી એ ત્યાં આવીને રહી શકે. અત્યાર લગ્ન કરીને પણ કાં તેણે અલગ રહેવું પડે કાં રાજકોટ અથવા વડિયા. જોકે તમે સૌ વિચાર કરીને જ નિર્ણય કરશો.

તને પુ. બેન ને સેવોય હોટેલના સરનામે પત્ર લખેલ છે પણ તારો જવાબ નથી એટલે કદાચ મળ્યો ન હોય એમ પણ બને. અહીં અમે બધા મજામાં છીએ. પુ. બેન ત્યાં પણ, શેઠને ત્યાંથી તેનો જૂનો નોકર ભૂપત છૂટો થઈ ગયો છે. શેઠના દીમાગ પણ ખૂબ જ વિચિત્ર થઈ ગયા છે. ચિંતા, ગુસ્સો, મુંઝવણ, કોઈ વાતનો ચોક્કસ નિર્ણય નહીં. કોઈની સાચી સલાહ માનવી નહીં. ઘડી ઘડીમાં વર્તન કર્યા કરે, ખુબ જ વિચિત્રતા કરે છે અને એની અસર બેન ઉપર પડે છે. અહીં આવતા ઘણા દુબળા થઈ ગયા છે. જુદાઈમાં જોવા જઈશ તો સૌને કંઈ કંઈ દુઃખ હોય છે. અને ઈચ્છવા છતાં કોઈનું દુઃખ નિવારી શકાતું નથી.

અનુભાઈનો આજે આણંદથી પત્ર છે. ભાઈઓ ભાભીઓમાં પણ સ્ત્રી આવતા કેટલો ફેર પડી જાય છે. નાની ભાભીની તબિયત તો ઘણા સમયથી નરમ રહે છે એ તો હકીકત છે. એ માટે આણંદ ગયા...

 

છે, કહ્યું, હેમેનની મુસાફરી પછી સેકન્ડ ક્લાસ હોય નુકશાનકર્તા છે. ગાડીમાં આવવું જોઈએ પણ એ સત્ય છે કે ગાડી અમુક વ્યક્તિઓ માટે દેખાડવા માટે છે. બહારના માટે કામે એટલી દોડે પણ ઘરના માટે નહીં, એને એ પણ તબિયત માટે જરૂર હોય, ડ્રાઈવર માટે પણ બધી તરફથી સગવડ જોઈએ ને તીથલ માટે નક્કી કરેલ, જોઈ આવ્યા પણ જવા બધી તૈયારી થઈ. પંખીઓની ખટાખટેધરનો ખર્ચો ન પોસાય એટલે પાછા ભાવનગર જવાના છે. રાજકોટથી બધા ગાડીમાં એક દિવસ આણંદ રોકાઈ આજ ડ્રાઈવ કરવા ગયા છે. કુદરતનો પણ કેવો વિચિત્ર ન્યાય છે, મને તો એમ થાય છે કે મુશ્કેલીમાં સૌ સાથે ઊભા રહી દુઃખ ભાગ્યા, અને આજ જેના હાથમાં એના મોંમાં જ આજ જાદુની રિયાલીટીમાં આ પ્રમાણે છે તો પછી ભવિષ્ય તો કેવું હશે ? ક્યારેક તો ખૂબ જ દુઃખ થાય છે, અનુભાઈ તથા નાનુ માટે કેટ કેટલું ખરતા હતા રાત કે દિવસ પણ ન જોયા, અને આજ એ જ મહેનતનું પરિણામ આપ્યું ત્યારે એ લોકો માટે શું ? આ વખતે નાનુને જોઈને જીવ બળશે રાત દિવસે.

સાપ શાંત થતો જાય છે. અને ચિંતાઓને અંદરોઅંદર શમાવતો જાય છે. રોજ ઇરેગ્યુલેશનના કામને હિસાબે એ જાણી ન શક્યો અને એના જ હિસાબે અમેરિકા ન જઈ શક્યો. અને અત્યારે જે આપે એ લેવાનું કારણ એનું છે બહારના વેપારમાં ક્યાંય સ્થાન નથી એટલે. જો નાનુને પૂછેલ ત્યારે એણે લખ્યું કે "હું મારો સ્વભાવ શાંત કરવાની કોશીશ કરું છું." પણ શામાટે, શાંતિ તો અમુક ૨૬ સીઝન જ હોય એથી વધારે શાંતિ કોઈ માનસિક ઘસારાના પરિણામે ઉપજે આવે.

જોકે તને આ બધું લખીને દુઃખ દેવાનું છે કુદરતે જે એમાં શું કરી શકે. કાકાને જુનાગઢમાં ઓફિસ ખોલી દેવાની વાત થાય છે. એ માટે રતિકુભાઈ થોડા વખતમાં આવશે. ઘરના ભાઈઓના રૂપ કરતાં બધા આપસ આપસ કરી કામ કઢાવે એ વધારે સારું લાગે છે. આપણે તો દૂર બેઠા બધું જોઈને ચિંતા જ કરવાની રહે છે.

આવજો તને ઘણું લખ્યું પણ આનંદ થાય એવું કંઈ જ નહીં, તારી તબિયત બરાબર સંભાળજે, અમેરિકાથી આવ્યા પછી...

 

ઘણું વજન ઘટી ગયું કહેવાય. જલ્દી શિવાજીપાર્કનો બ્લોક મળી જાય તો કંઈક શાંતિ થાય.

બીજા શું ખબર છે ? પત્ર લખજે. મારું શાસન નીચે આપું છું.

અહીં બધા મજામાં છીએ, જોકે મારી તબિયત પાછી પંદરેક દિવસથી બગડી છે. પણ તે કાયમનું થયું એને રોવાનો પણ શું અર્થ, હવે તો કોઈ ઉપાયનો પણ ફાયદો નથી થતો, ફક્ત ઓપરેશન હરેક વખતે ઓપરેશન કરાવીને પણ કંટાળી જવાય છે. દુનિયામાં કેટલા કેટલા દર્દોની શોધ થઈ છે, ટી.બી. અને કેન્સર જેવા રોગ પણ સારા થઈ શકે છે ત્યારે આ દર્દની શોધ કરવાની કોઈને તમન્ના જ નથી કારણ કે શોધ કરનાર વ્યક્તિ તો પુરુષ છે ને ! આ દર્દ તો સ્ત્રીઓને રહે. ઈચ્છું છું કે કોઈક વ્યક્તિના દિલમાં માનવતા વસે અને આ દર્દ માટે ક્યોર કરી શકાય એવી ટ્રીટમેન્ટ શોધે જેથી ભવિષ્યમાં કોઈને આ દર્દ ભોગવવું કાં ન પડે.

પત્ર લખજે.

મંદાકીની

૮/૧ એ જતીશ ચંદ્ર માધવ રોડ, ભવાનીપુર કલકત્તા ૨૦

તા. ૨૭મી મે, ૧૯૫૯

 

લખનાર બેનનો પત્ર મળ્યો હશે જવાબ લખજો. એલ.એમ.