JYOTI BEN - 25/03/1958

To, Hemen C. Parekh 1338,

Ohio Lawrence, Kansas U.S.A.

 

તા- ૨૫મી માર્ચ મંગળવાર

બટુકભાઈ, તમારો ૧૨મી તારીખનો લખેલ કાગળ કાલે કોર્ટથી અહીં પહોંચી ગયો છે. પૂ. બાપુજી પરમદિવસ સવારે જકોટ ગયા છે એટલે એમણે તમારો કાગળ હજી નથી વાંચ્યો. મનુભાઈ ભાવનગરથી પરમદિવસે આવ્યા હતા. કાલે રાજકોટ કામ હોવાથી મોટાભાઈએ તેડાવેલ એટલે ગયા છે. નાનાભાઈ હજી પણ જેતપુર ગયા છે— ત્યાંથી થોડા દિવસોમાં અહીં આવશે. કલકત્તાથી હજી કોઈનો કાગળ નથી. રાજકોટથી મંજુબેનનો કાગળ હતો— હસમુખભાઈની બદલી જેતપુર થઈ છે તેથી લોકો ૧લી તારીખે ત્યાં જશે. ચંદાબેનને અહીં તેડાવવા લખ્યું છે— તમે મુંબઈ આવો એ દરમ્યાન એ પણ ત્યાં આવી જાય તો સારું— પરંતુ હજી કંઈ નક્કી નથી. તમે પણ થી નીકળતા પહેલા એકાદ કાગળ જરૂર ત્યાં લખજો. ફી final oral પતી ગઈ હશે— આ કાગળ મળશે ત્યારે તો કદાચ તમને M.S. ની ડિગ્રી મળી ગઈ હશે એમ માનું છું. રાજકોટ દિનેશની પરીક્ષા આપણી પતી જશે— એટલે ત્યારબાદ અહીં આવશે. તેના પેપરો સરસ ગયા છે એમ મોટાભાઈના કાગળમાં હતું. કૂબા વિ. સૌ લક્ષ્મીની સ્ટીમરમાં રવાના થશે. પોરબંદર સુધી રાજકોટથી કોઈ મૂકવા જશે. તમે પણ કાંઈ ૧૦મી ની આસપાસ રવાના થશો એ જાણી આનંદ. અહીં પહોંચતા કદાચ ૧૧-૧૨ માર્ચ થઈ જશે એમ માનું છું. સુખલાલભાઈ હજી ન્યૂયોર્ક છે— અને વીરાવાળા તો મુંબઈ આવી ગયા છે એવા સમાચાર સાંભળ્યા છે. નરેશ શું જર્મનીમાં study કરે છે? મારો હજી સુધી એવો ખ્યાલ...

 

જાય તો સારું. પાડોશમાં એટલે કે તમારે ત્યાં ગયા છે સૌ લઈ ગયા છે એ તરત મુંબઈથી પાછા... [landlady...]

 

હતો કે એ ગ્લાસગોમાં છે અને જગદીશ જર્મનીમાં છે. એ બંને જણા હજી ત્યાં રોકાયેલા હશે. આ વખતે નરેશ મુંબઈ નથી એટલે ત્યાં કોને ઘરે ઉતરવાનો વિચાર છે એ લખશો. મોં. ભાભી આ વેકેશનમાં મુંબઈ જવાના છે. તમે ગયા ત્યારે પણ પહોંચી ગયા હતા અને હવે તમે આવો છો ત્યારે પણ પહોંચી જશે. એ તો ધાર્યું ત્યારે તમે ત્યાં જઈ શકો છે— પરંતુ અત્યારે જ્યારે તમે આવો છો ત્યારે અહીંથી હું કે નાનાભાઈ મુંબઈ સુધી આવવાનો માત્ર વિચાર જ કરી બેસી રહીએ એવું છે. કદાચ મોટાભાઈ પણ મુંબઈ જશે એટલે એ લોકો તમને શામળદાસ (ઝારકિયાને ઘેર) ઉતરવાનો આગ્રહ રાખશે. પરંતુ હું ઈચ્છું છું કે તમે ત્યાં ન ઉતરો એ જ વધુ સારું છે. વિશેષ લખવાનું મન છે પણ નથી લખતી— તમે તો એ લોકોના વર્તન વિશે જાણો જ છો. એટલે તો સૌ તમે આવશો ત્યારે સારા થવા પ્રયત્ન કરશે એનો રાખજો. કોઈની શબ્દજાળથી છેતરાઈને આકર્ષાવું એ આ યુગની મોટામાં મોટી મૂર્ખાઈ છે. ઘણા મહિનાથી તમને એક જુદો જ કાગળ લખવાનો વિચાર કરતી હતી પણ એમ થયું કે તમારો અભ્યાસ પૂરો થાય ત્યારે જ લખવો અને હવે જ્યારે તમે આવવાના જ છો ત્યારે બધી હકીકત લખું છું જેથી તમને પણ ભવિષ્યનો વિચાર કરવાનો વખત મળે. બાપુજીનું તથા મોટાભાઈનું તો મન એવું છે કે તમે આવીને આપણી ઓફિસમાં જોડાઈ જાવ તો સારું— પણ મારું તથા બાનું તો એવો વિચાર છે કે તમે ભવિષ્યમાં ગમે તે સ્થળે જુદું જ કાર્યક્ષેત્ર જો શોધી લો તો વધારે સારું. કારણકે આટલા વર્ષો વીત્યા છતાં પણ એક જે પ્રશ્નો સાચી રીતે ઉકેલાયા નથી એમાં જો તમે ઓફિસમાં જોડાવ તો એકાદ નવો કોયડો જરૂર ઉભો થશે એ યાદ રાખજો. આજ સુધી જે આપણા ઘરનું વાતાવરણ બગડ્યું છે એ માત્ર બાપુજીની મોટાભાઈ-ભાભી પ્રત્યેની ઉદારતાને કારણે જ થયું છે હજી પણ થયા જ કરશે—

 

કારણકે જ્યારે કહેવા જેવું હતું ત્યારે એકરાવ પણ બોલ્યા નથી અને હવે તો જરાપણ નહિ બોલી શકાય અને એ કારણે બાએ તથા બીજા સૌએ ખૂબ સહન કર્યું. વિશેષ તો બાએ જ કર્યું અને હજી પણ કરી રહ્યા છે. ભાનુભાઈનું વલણ પણ વિચિત્ર થઈ ગયું છે એ પણ સમજાતું નથી. ઘરમાં આપણે આટલા બધા છીએ પરંતુ સૌ અમે અહીંથી રાજકોટ જઈએ ત્યારે ભારરૂપ ભીંત જ કેમ હોય એવું સતત લાગ્યા કરે. ભાભીને પોતે મોટા હોવા કારણે કેવી જવાબદારી હોય એનો હજી ખ્યાલ આવતો નથી. બહારની કોઈપણ વ્યક્તિ માટે એ ઘણું કરશે પણ ઘરની કોઈ વ્યક્તિ માટે કરવાનો ઉત્સાહ ક્યાં ચાલ્યો જાય છે એ સમજાતું નથી. ભાનુભાઈને પણ કંઈ વ્યવહારિક ખબર પડતી નથી. માત્ર ઘરના સભ્યો પૂરતી છેક અહીંથી કલકત્તા સુધી ગયા તોપણ શૈલેષ માટે કોઈ પણ ચીજ ન લેતા ગયા કે ન તો ત્યાંથી કંઈ અપાવ્યું. અત્યારે આટલી બહેનો વચ્ચે ભાભી તો એક જ છે ને! એ બહેનો તો આપણા માટે જેટલું કરે છે એ કોઈ દિવસ નહિ ભુલાય. એનું આપણી પાસે કંઈ લેણું નથી પરંતુ આપણું એની પાસે લેણું હોય એવું લાગ્યા કરે છે. અનુભાઈ ભાભીને ઘણું કરવાનું મન થાય પણ અત્યારે એના હાથમાં સત્તા નથી. બીજું, ત્યાંથી બાળકો માટે લાવવાની બાબતમાં હું એવું સૂચન કરું છું કે બધા માટે એકસરખી જ વસ્તુ લાવજો જેથી કોઈને પણ મનદુઃખ થવાનું કારણ ન રહે. જરાપણ ફેર કરશો નહિ અને કપડાં તો ન લેતા કારણકે એવું તો અહીં મળી રહેશે. નહિતર રખડશે જ લોકો. બીજું, અમારા કોઈ માટે કંઈ પણ ન લાવશો પરંતુ એક દિનેશ માટે કોઈ સારી ચીજ અને ઉપયોગી બને એવી— કપડાં સિવાયની— લાવજો કારણકે એ સૌથી નાનો ભાઈ છે અને એને માટે ભાઈઓ કંઈ બહુ ખબર પડતી નથી. જો માગીએ તો કંઈ પણ લેવાની મોટાભાઈ ના નથી પાડતા— એમની એ રીતની ઉદારતા ઘણી છે.

 

કાગળમાં આવી બાબતનો ઉલ્લેખ ન કરતા.

 

Jyoti Parekh Vadia

(via Saurashtra) India

 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

To, Hemen C. Parekh

1338 Ohio, Lawrence, Kansas, U.S.A.

Date: Tuesday, 25th March [1958]

Dear Batukbhai,

Your letter written on the 12th arrived here yesterday from the court. Respected Bapuji went to Rajkot the day before yesterday morning, so he hasn't read your letter yet. Manubhai came from Bhavnagar the day before yesterday; Motabhai had called him over for some work in Rajkot yesterday, so he left. Nanabhai has gone to Jetpur again—he will return here in a few days. No letter has arrived from Calcutta yet.

There was a letter from Manjuben in Rajkot—Hasmukhbhai has been transferred to Jetpur, so they will move there on the 1st. Chandaben has been written to, inviting her here—it would be good if she arrives in Mumbai while you are there, though nothing is finalized yet. You too must write a letter there before leaving.

Your final oral exams must be over—by the time this letter reaches you, I assume you will have received your M.S. degree.

Dinesh's exams in Rajkot will be over soon, after which he will come here. Motabhai's letter mentioned that his papers went very well. Kuba and others will depart on Laxmi's steamer; someone from Rajkot will go up to Porbandar to see them off. Delighted to know that you will also be departing around the 10th. I estimate you will reach here around the 11th–12th of May [April/May]. Sukhlaalbhai is still in New York, and news has arrived that Veeravala has reached Mumbai.

Is Naresh studying in Germany? Until now, I was under the impression...

...that he was in Glasgow and Jagdish was in Germany. Both of them must still be staying there. Since Naresh is not in Mumbai this time, write to let us know where you plan to stay.

Mo. Bhabhi [Elder Sister-in-law] is going to Mumbai during this vacation. She was there when you left, and she will be there again when you arrive. You can go stay there whenever you wish—however, as you arrive now, Nanabhai or I can only sit here and merely dream of coming up to Mumbai. Perhaps Motabhai will also go to Mumbai, so those people will insist that you stay at Shamaldas's (Jharkia's house). But I wish and feel it would be much better if you do not stay there. I wish to write more, but I refrain—you know their behavior well anyway. Keep in mind that everyone will try to act nice when you arrive. Getting tricked or seduced by anyone's net of words is the greatest foolishness of this era.

For many months, I had been thinking of writing a different kind of letter to you, but I felt I should write it only after your studies were completed. Now that you are actually coming back, I am laying out all the facts so that you have time to ponder your future. Bapuji and Motabhai wish that you return and join our office—but Ba and I feel that it would be far better if you find a separate, independent field of work for yourself in the future. Because despite all these years passing, if you join the office amidst issues that haven't been resolved truthfully, remember that a new dilemma is bound to crop up.

Whatever deterioration has occurred in our household atmosphere to date has been solely due to Bapuji's excessive leniency towards Motabhai and Bhabhi, and it will continue to happen...

...because when things ought to have been spoken out, not a single word was uttered, and now it cannot be spoken at all. Because of this, Ba and everyone else have suffered greatly—especially Ba, who suffered the most and is still suffering. Bhanubhai's attitude has also turned strange; even that is incomprehensible.

There are so many of us in the house, yet whenever we go to Rajkot from here, it constantly feels as if the walls themselves are a heavy burden. Bhabhi, being the eldest, still does not realize her responsibilities. She will do a great deal for any outsider, but where her enthusiasm vanishes when it comes to doing something for someone within the family is beyond understanding. Bhanubhai also lacks practical understanding regarding family conduct. Just between family members, even after going all the way to Calcutta, he neither bought anything for Shailesh nor got him anything from there.

Currently, among so many sisters, Bhabhi is the only sister-in-law! Whatever these sisters do for us will never be forgotten. We owe them nothing, yet it feels as though we are indebted to them. Anubhai wishes to do a lot for Bhabhi, but currently, the authority is not in his hands.

Furthermore, regarding bringing items for the children from there, I suggest that you bring identical things for everyone so that no one has any reason for resentment. Do not make any distinction at all, and do not buy clothes, as such things can be obtained here anyway; otherwise, people will just leave them lying around. Also, do not bring anything for any of us, but do bring one good and useful item—other than clothes—for Dinesh alone, because he is the youngest brother, and the elder brothers don't pay much attention to him. If asked, Motabhai does not refuse to buy anything—he has plenty of that kind of generosity.

(Do not mention any of these matters in your reply letter.)

— Jyoti Parekh

Vadia (via Saurashtra), India