NANAK MEGHANI - 01/10/1953

શ્રી હેમેન્દ્ર પારેખ, B-43, એન્જીનીયરીંગ હોસ્ટેલ, વિધ્યાનગર, Anand (આણંદ)

 

૩૦ શ્રીમાળી સોસાયટી, અમદાવાદ-૯. તા. ૧/૧૦/’૫૩

પ્રિય ભાઈ, લાંબા સમયથી ખોરવાઈ પડેલા આપણા પત્રવ્યવહારને ઉદારતાપૂર્વક સાંધતું તારું પત્ર આખરે અઠવાડિયા પર મળેલું. એનો જવાબ તેં માગ્યા મુજબ જલ્દી નહિ લખીને મેં તને ઠીક ઠીક ગુસ્સે કર્યો હશે — જો કે એ રોષનું ઝાંખું સરખુંય પ્રતિબિંબ તારા આજે સવારે મળેલા બીજા પત્રમાં ન જોઈ શક્યો એ તો તારા ઉમદા સ્વભાવ અને દરિયાવ દિલનો જ પુરાવો ને ! What is this if not the manifestation of “those rare qualities of heart”? The richness of heart is not so easy to part with, my friend !! As regards the heart, a change for the better may be pretty easy, and even overnight, but not one for the worse !

તો, હવે મુખ્ય વાત પર આવું. તારા પત્રનો આજ સુધી જવાબ ન મળવા છતાં મારા કે જશુભાઈ વિષે કોઈ પણ જાતની ગેરસમજૂતીભરી કલ્પનાઓ તો તું ન જ કરી બેસે એની તો ખાતરી છે — તારી પાસેયથી એટલી નિકટતાની આશા તો રાખીએ જ ને ?! અરે, નિમંત્રણની રસ્મી formalityમાં રાચ્યા વિના, સામેથી ચાલતીને તેં પોતે જ અમદાવાદ ઊતરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી એને જ અમે તો તારી નિકટતાનો convincing પુરાવો લેખીએ છીએ.

તારા આડસુ અને અસ્થિરમગજ મિત્રોના દિલની આવી ઊંડી પિછાન બનાવી તેથી અમે બંનેએ કેટલો બધો સંતોષ અનુભવ્યો હશે તે તું કલ્પી શકે ખરો કે? ખેર, એ ટૂંકો ઉમળકો પત્ર દ્વારા વ્યક્ત કરવામાં ઠીલ થઈ એના કારણો જણાવું. તારું પહેલું પત્ર આવ્યું એ જ અરસામાં મહેન્દ્રભાઈ ભાવનગર જતાં અહીં એક દિવસ ઊતરેલા. મારે આ વખતે છ-માસિક પરીક્ષા નથી અને વિદ્યાબેન રજાઓ પણ દસેક દિવસ વહેલી પડે છે એ જાણી એમણે મને સાથે લેવા ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો. એમની સાથે થોડા દિવસો ગાળવાની લાલચે હું પણ પીગળી ગયો, અને એ ગયા તે દિવસે તો તૈયાર થઈ રહ્યું તેમ નક્કી કરીને બીજે દિવસે ભાવનગર જઈ પહોંચવાનું વચન પણ આપી દીધું... અને જાણે જે દિવસે

 

 

(2) તારો પત્ર આવ્યો ! પછી તો, રામે સીતા-ત્યાગ વખતે પણ ન અનુભવ્યો હોય કદાચ તેટલો દ્વિધા, મૂંઝવણ અને કિંકર્તવ્યમૂઢતા અનુભવવા શરૂ કરી ! ભાવનગર જાવું થોડુંક મુલતવી રાખીને તારી રાહ જોવી કે નહિ એ વિચારમાં ને વિચારમાં ચાર-છ દા’ડા નીકળી ગયા, અને તને સારો એવો suspenseમાં રાખ્યો — રાખવો પડ્યો. આખરે, આજે સવારે આવેલા તારા બીજા પત્રાસ્ત્રે પલ્લું નમાવી દીધું, અને મેં તારી રાહ જોવાનો નિર્ણય કરી લીધો !

વર્તમાન “situation”માં તો મારા ગણાવ્યા મુજબ મારે ‘છ-માસિક’ નથી એ જ મોટું favourable point કહેવાય. જશુભાઈને તા. ૬-૧૦ મેં બે દિવસ theoryની પરીક્ષા છે, જ્યારે Practicals તો છેક ૨૨-૨૩ના અરસામાં. આમ તારા આગમન માટે સંજોગો પૂરતા અનુકૂળ છે ! તું છઠ્ઠીએ સવારના નીકળી આવીશ તો પણ કંઈ હરકત નથી, પણ તને બદલે ૧૦ની સવારે નીકળી આવી પહોંચે તો જશુભાઈને પરીક્ષાના ભારેખમ મૂડમાં જોવામાંથી ઊગરી જઈશ ! બાકી તારી હાજરી તો ઉત્તેજક (inspiring) જ નીવડશે. આફતોને વખતે સ્વજનો-મિત્રો હાજર ત્યારે કુંદનદાયક પુરવાર થતા હોય છે, અને આપણે જેવી ઘટમાળ તળેથી પસાર થવું પડે છે એ જાતની પરીક્ષાઓ એ પણ ‘આફતો’ જ છે ને ! બસ, તો તું તારો છેવટનો નિર્ણય જણાવતો એકાદ પત્ર હવે નાખશે ને ? ૬ કે ૧૦ કોઈ પણ તારીખ નક્કી કરવાની તને છૂટ છે. ૬ની ૧૦ તારીખ કરવા જતાં તારો આખો ‘પ્રોગ્રામ’ upset થઈ જતો હોય તો તો એવું નહિ જ કરતો. જશુભાઈ પરીક્ષામાંથી મુક્ત થતાં સુધી આપણે બંને એકલા ફરીને તારે કરવાનું shopping નિ પરચૂરણ કામો પતાવી દઈશું — જશુભાઈની અવેજી (અને અમારે માટે તો લગભગ અનિવાર્ય ! ) એટલી વાર રહે એવા મૂડમાં જશુભાઈને જોવાની આશા રાખીએ! પણ ૧૦મીથી મોડું તો રખે કરતો — યાદ રાખજે કે આપણો ‘કાર્યક્રમ’ ૧૦મીની બપોરથી શરૂ થાય છે અને એ upset ન થાય તે જોવાની જવાબદારી તારી પણ ખરી !

cinemaની અને સારા ફિલ્મો ચાલે છે. જશુભાઈ દિ. મિત્રો એમાંની થોડી જોઈ આવ્યા છે, પણ મેં તારા આવતાં સુધી રાહ જોવાનું નક્કી કર્યું છે. આ સિવાય પણ બીજી થોડી items નક્કી થઈ ચૂકી છે.

 

 

આ બધું એટલા માટે લખું છું કે તારે માથે કેવી ભારે જવાબદારી છે એનો તને કંઈક ખ્યાલ આવે, અને ૧૦મીની સવારથી મોડું નીકળવાનો વિચાર સુદ્ધાં ન કરે ! ૧૦મીએ તું આવીશ ત્યારે તો કદાચ જશુભાઈ પરીક્ષાના છેલ્લા બે પેપરો આપવા ઘેરથી નીકળી ચૂક્યા હશે એટલે તે દિવસે જશુભાઈનું મોંઢું વલખાવાની તારે જરૂર નથી. જશુભાઈના પાછા ફરતાં સુધીમાં આપણે એમણે બધાએ ઓમેસ્ટર થઈ જે ફિલ્મો લઈ નાખવી એવું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે એની નોંધ લેવી જરૂરી છે !!

તો હવે આ બધા ‘કાર્યક્રમ’ને આખરી મંજૂરી આપતો અને તારા આવવાની ચોક્કસ તારીખ અને ગાડી જણાવતો એક પત્ર વળતી ટપાલે લખી શકીશ ખરો? તારે પક્ષે તો એ “અશક્ય” કે “impracticable” બેમાંથી એકે ય નથી, બરોબર ને ! — અરે, તું તો impracticableને practicable બનાવી શકે એટલો તેજસ્વી અને શક્તિશાળી છો — and please don't take this all in good humour !

ગુજરાત યુનિવર્સિટીના આશ્રય હેઠળ યોજાયેલા અને International Shakespearean Theatrical Co. ના અંગ્રેજ કલાકારોએ રજૂ કરનારા શેક્સપિયરના “The Merchant of Venice”, “Macbeth & Twelfth Night” અને “Othello” દિ.માંથી છેલ્લા બે જોવાની ઘણો તક મળશે. (ખરું જોતાં તક તો બધા જોવાની મળશે, પણ ફિકર એ બે નાટકોની જ મળશે !!) તને ખૂબ યાદ કરતો હોઈશ. તેં તો એમાંનાં કોઈ કોઈ વાંચેલા પણ હશે એટલે અમારી હરોળમાં વધુ enjoy કરી શકીશ બેટા.

 

 

(૪) બસ ત્યારે, જલ્દી પત્ર લખજે અને આવી પહોંચજે. વધુ વાતો રૂબરૂ કરીશું !

લિ. મહેન્દ્ર

તા.ક. (૧) તારો સામાન વધુ હશે તો આપણે સ્ટેશને “ક્લોક-રૂમ”માં મૂકવાનો બંદોબસ્ત કરીશું.

(૨) તારો અહીંનો ‘કાર્યક્રમ’ બે-ત્રણ દિવસનો તો ઓછામાં ઓછો હોય જ કોઈ મિત્રોને કે ઘેર પત્ર લખતાં ખ્યાલ રાખજે કે કંઈ એવું commit ન થઈ જાય જેથી પાછળથી તારે બહાનું કાઢવું પડે !

(૩) જશુભાઈ જુદો પત્ર લખતા નથી છતાં આ પત્ર એમની સૂચના અનુસાર જ લખાયો છે એ જાણજે. એ વાંચવામાં પડ્યા હોવાથી એમને પત્ર લખવાનો વધુ આગ્રહ કર્યો નથી — લિ.

 

From Mahendra પારેખ ૩૦ શ્રીમાળી સોસાયટી, અમદાવાદ-૯

પી.એસ. ખૂબ આભાર કરાવી દીધી ૨૩૧૭ મંજૂર થઈ ગઈ ! — હવે તો રાતે ૭૬ impracticable ! ખેર, સ્ટોક હાથમાં આવે એટલે સાબિત કરી દેજે. — ભાઈના પ્રણામ

 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

To, Shri Hemendra Parekh, B-43, Engineering Hostel, Vidyanagar, Anand

30 Shrimali Society, Ahmedabad-9. Date: 1/10/'53

Dear Brother,

Your letter generously mending our long-interrupted correspondence was finally received a week ago. By not replying to it as quickly as you had requested, I must have made you quite angry—though the fact that I couldn't spot even a faint reflection of that anger in your second letter received this morning is proof of your noble nature and generous heart! What is this if not the manifestation of “those rare qualities of heart”? The richness of heart is not so easy to part with, my friend!! As regards the heart, a change for the better may be pretty easy, and even overnight, but not one for the worse!

So, coming to the main point now. Even though you hadn't received a reply to your letter until today, I am sure you wouldn't harbor any kind of line of misunderstanding about me or Jashubhai—we surely expect that level of closeness from you, don't we?! Indeed, without indulging in the formal formalities of an invitation, you yourself expressed the desire to come down to Ahmedabad on your own initiative, which we consider a convincing proof of your closeness.

Can you imagine how much satisfaction both of us felt upon seeing such a deep understanding of the hearts of your lazy and erratic-minded friends? Well, let me explain the reasons behind the delay in expressing that short burst of enthusiasm through a letter. Around the time your first letter arrived, Mahendrabhai stayed here for a day while on his way to Bhavnagar. Since I don't have mid-term examinations this time and Vidyaben's holidays also start about ten days early, knowing this, he tried hard to take me along with him. Tempted by the prospect of spending a few days with him, I melted too, and on the day he left, assuming everything was set, I even promised to reach Bhavnagar the next day... and as fate would have it, on that very day—

(2) Your letter arrived! After that, I began to experience dilemma, confusion, and indecision perhaps greater than what Rama felt at the time of exiling Sita! Four to six days passed in constantly deliberating whether to postpone going to Bhavnagar a bit and wait for you or not, keeping you in quite a bit of suspense—as I had to. Ultimately, your second "letter-missile" that arrived this morning tipped the scale, and I made the decision to wait for you!

In the present "situation," as per my calculation, the fact that I don't have 'mid-terms' is itself a major favorable point. Jashubhai has two days of theory exams starting on 6-10, while the Practicals are only around the 22nd–23rd. Thus, the circumstances are fully favorable for your arrival! Even if you set out on the morning of the 6th and arrive, there is no harm; however, if you set out and reach on the morning of the 10th instead of the 6th, you will be saved from seeing Jashubhai in his heavy exam mood! Otherwise, your presence will certainly prove to be inspiring. Friends and loved ones present during times of hardship prove to be valuable like gold, and exams of the kind of routine we have to pass through are indeed 'hardships' too, aren't they?! That's all; will you now drop a letter informing us of your final decision? You are free to decide on either the 6th or the 10th. If changing the date from the 6th to the 10th upsets your entire 'program,' then certainly don't do so. Until Jashubhai gets free from his exams, the two of us can wander around alone and finish the shopping and miscellaneous errands you need to do—we hope to see Jashubhai in a mood where his absence (and for us, almost indispensable!) remains for that duration! But make sure not to delay beyond the 10th—remember that our 'program' begins on the afternoon of the 10th, and ensuring that it doesn't get upset is your responsibility too!

Good movies are playing in the cinema. Jashubhai and friends have seen a few of them, but I have decided to wait until you arrive. Apart from this, a few other items have also been decided upon.

(3) I am writing all this so that you get some idea of what a heavy responsibility rests on your shoulders, and so that you don't even entertain the thought of leaving later than the morning of the 10th! When you arrive on the 10th, Jashubhai will probably have already left home to give his last two exam papers, so on that day, you won't need to look at Jashubhai's stressed face. It is necessary to note that it has been decided that by the time Jashubhai returns, we should have all settled in and watched the selected films!!

So now, can you write a letter by return post giving final approval to this entire 'program' and stating the exact date of your arrival and train? From your side, this is neither "impossible" nor "impracticable," right?! — Why, you are bright and capable enough to make the impracticable practicable — and please don't take this all in good humor!

Under the auspices of Gujarat University, presented by British artists of the International Shakespearean Theatrical Co., you will get a great opportunity to watch the latter two plays out of Shakespeare's "The Merchant of Venice," "Macbeth & Twelfth Night," and "Othello." (Actually, there will be an opportunity to watch all, but the excitement will be for those two plays!!) I must be missing you a lot. You must have even read some of them, so you will be able to enjoy them even more in our company, my boy.

(4) That's all then, write a letter quickly and arrive. We will talk more in person!

Yours,

Mahendra

P.S.

(1) If you have extra luggage, we will make arrangements to store it in the "clock-room" at the station.

(2) Your 'program' here will be for at least two to three days; keep that in mind when writing a letter home or to friends so that you don't commit to something that forces you to make excuses later!

(3) Although Jashubhai is not writing a separate letter, know that this letter has been written according to his instructions. Since he is engrossed in reading, I did not insist further on him writing a letter — Yours.

From Mahendra Parekh

30 Shrimali Society, Ahmedabad-9

P.S. Thank you very much, got 2317 approved! — Now at night 76 is impracticable! Well, once the stock comes into hand, prove it. — Brother's regards